Verzuim mét of dóór psychische klachten?

Bij werknemers met psychische klachten die uitvallen, ligt de oorzaak van het verzuim lang niet altijd bij de klachten zelf. Dat blijkt uit onderzoek onder die groep werknemers.

Onderzoekers van de Academische Werkplaats Arbeid en Gezondheid van Tranzo, Tilburg University, waaronder bijzonder hoogleraar Arbeidsdeskundigheid en inclusieve participatie Margot Joosen, spraken 34 werknemers die zich ziekmeldden met veelvoorkomende psychische klachten. Zij vroegen onder meer wat volgens henzelf de belangrijkste oorzaak van hun verzuim was. De werknemers werden tijdens hun verzuim twee keer geïnterviewd en verdeeld in groepen met kort, middellang en langdurig verzuim.

Psychische klachten niet de oorzaak

Een opvallende uitkomst is dat geen van de geïnterviewden de psychische klachten zelf als belangrijkste oorzaak van het verzuim zag. Zij zagen die klachten eerder als een gevolg van andere problemen, zoals werkdruk of organisatieproblemen. Volgens de onderzoekers is het daarom beter om te spreken over verzuim mét psychische klachten dan over verzuim dóór psychische klachten.

Werkdruk, relaties en gedrag spelen een belangrijke rol

Uit de interviews kwamen zeven thema’s naar voren die volgens werknemers bijdroegen aan hun uitval:

• hoge werkdruk en veranderingen in het werk
• onvoldoende management of beleid
• een slechte relatie met leidinggevenden of collega’s
• niet-helpende gedachten en gevoelens
• moeite met grenzen stellen
• uitputting
• problemen met de werk-privébalans

Vooral de combinatie van twee soorten werkdruk vergroot het risico op verzuim. Er kan sprake zijn van een objectieve hoge werkdruk, bijvoorbeeld door personeelstekorten, deadlines of veel overuren. Daarbovenop kan een werknemer zichzelf extra druk opleggen, bijvoorbeeld vanuit perfectionisme of een sterk verantwoordelijkheidsgevoel. Dit is ‘subjectieve’ werkdruk. Juist de combinatie van die twee kwam bij zowel kort, middellang als langdurig verzuim veel voor.

In de arbeidsdeskundige praktijk

De bevindingen bieden verschillende aanknopingspunten om niet alleen bij re-integratie, maar ook preventief te adviseren.

• Breng de werkdruk breed in beeld

Kijk niet alleen naar de hoeveelheid werk, maar ook naar de werkdruk die de werknemer ervaart. De ervaren belasting kan hoger zijn dan de objectieve belasting. Bespreek met werkgever én werknemer waar die druk vandaan komt en welke aanpassingen mogelijk zijn. De DPQ (Danish Psychosocial Work Environment Questionnaire) kan helpen om de psychosociale arbeidsbelasting systematisch in kaart te brengen.

• Kijk of het werk nog voldoende voldoening geeft

Vraag wat een werknemer belangrijk vindt in het werk en of daar in de huidige functie voldoende ruimte voor is. Zeker wanneer taken in de loop van de tijd zijn veranderd, kan een mismatch ontstaan. De Lijst WerkCapabilities (LWC) kan helpen om samen met de werknemer te onderzoeken welke werkwaarden belangrijk zijn en in hoeverre iemand die in het werk kan realiseren.

• Betrek de werkomgeving

Voorkom dat werkgevers psychisch verzuim zien als een probleem van de individuele werknemer. Bespreek met werkgevers en leidinggevenden welke invloed de werkomgeving heeft. Informeer hen over het toenemende risico op uitval door hoge werkdruk en over de risicovolle combinatie van hoge feitelijke en ervaren werkdruk. Stimuleer werkgevers om te investeren in relationele en communicatieve vaardigheden van leidinggevenden en in een goede werksfeer.

• Denk ook aan coaching en jobcrafting

Coaching kan werknemers helpen om beter zicht te krijgen op wat zij belangrijk vinden in hun werk, hun grenzen eerder te bewaken en assertiever te worden. Jobcrafting kan vervolgens helpen om het werk beter te laten aansluiten bij wat iemand nodig heeft. Volgens de onderzoekers kunnen beide relatief laagdrempelig worden ingezet om duurzame inzetbaarheid te bevorderen.

Meer weten?

• Het oorspronkelijke onderzoek werd gepubliceerd in het Journal of Occupational Rehabilitation en werd verkozen tot beste onderzoeksartikel van het jaar.
  Joosen, M.C.W., Lugtenberg, M., Arends, I. e.a. (2022) Barriers and Facilitators for Return to Work from the Perspective of Workers with Common Mental Disorders with Short, Medium and Long-Term Sickness Absence. Journal of Occupational Rehabilitation 31, 272-283.
• In januari verscheen het Nederlandstalige artikel in het Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringsgeneeskunde.
  Brouwers, E., Van Weeghel, J., Van der Klink, J. e.a. (2026) Ziekteverzuim bij psychische klachten te voorkómen? Aandacht voor werkomgeving in preventie. Tijdschrift voor Bedrijfs- en Verzekeringsgeneeskunde, 34(1), 28-34.
• Meer over de DPQ
• Meer over de Lijst WerkCapabilities