ASE – Attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit

Hoe het werkt?
Het ASE-model, is een theoretisch kader dat wordt gebruikt om gezondheidsgedrag en gedragsverandering te begrijpen en te bevorderen. Het model legt uit hoe drie hoofdcomponenten – attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit – samen invloed uitoefenen op gedragsintenties en uiteindelijk op gedrag. Hierna volgt een gedetailleerde uitleg van hoe het ASE-model werkt.

1. Attitude

Attitude verwijst naar de positieve of negatieve beoordeling van het uitvoeren van bepaald gedrag. Dit wordt bepaald door:

Instrumentele opvattingen over de voor- en nadelen van het gedrag.
Evaluatie De waarde die een persoon hecht aan de verwachte uitkomsten van het gedrag. Een positieve attitude ten aanzien van het gedrag ontstaat wanneer een persoon gelooft dat de voordelen van het gedrag opwegen tegen de nadelen en wanneer diegene waarde hecht aan deze voordelen.

2. Sociale invloed

Sociale invloed omvat de waargenomen’ sociale druk om bepaald gedrag wel of niet uit te voeren. Dit kan onderverdeeld worden in:

Subjectieve norm: De perceptie van wat belangrijke anderen (zoals familie en vrienden) denken dat een persoon zou moeten doen.
Sociale steun: De daadwerkelijke steun die een persoon ontvangt van de omgeving.
Modeling: Het gedrag van anderen dat als voorbeeld dient.
Sociale invloed werkt door het gevoel van verplichting te versterken om zich conform de verwachtingen van de sociale omgeving te gedragen.

3. Eigen effectiviteit (self-efficacy)

Eigen effectiviteit is het vertrouwen in eigen kunnen om het gedrag succesvol uit te voeren. Dit omvat:

Prestaties uit het verleden: Eerdere successen in vergelijkbare situaties.
Ervaringen van anderen: Observatie van anderen die het gedrag succesvol uitvoeren.
Verbaal overtuiging: Bemoedigende woorden van anderen.
Fysiologische en emotionele toestand: De mate van stress of ontspanning bij de gedachte aan het uitvoeren van het gedrag.
Een hoge eigen effectiviteit leidt tot een grotere kans dat men gedragsintenties omzet in daadwerkelijk gedrag, zelfs bij obstakels.

Gedragsintentie en gedrag

De combinatie van attitude, sociale invloed en eigen effectiviteit beïnvloedt de gedragsintentie: de motivatie om het gedrag uit te voeren. Gedragsintentie is een sterke voorspeller van daadwerkelijk gedrag, maar de daadwerkelijke uitvoering van gedrag wordt ook beïnvloed door vaardigheden, omgevingsfactoren en onverwachte barrières.

Toepassing

Het ASE-model wordt vaak gebruikt in interventies om gezondheidsgedrag te verbeteren, zoals stoppen met roken, gezond eten of regelmatig bewegen. Door te werken aan het verbeteren van attitudes, het versterken van sociale steun en het verhogen van eigen effectiviteit, kunnen interventies effectiever worden gemaakt.

Samenvattend helpt het ASE-model bij het begrijpen en beïnvloeden van gezondheidsgedrag door de complexe interactie tussen persoonlijke opvattingen, sociale factoren en zelfvertrouwen te analyseren en aan te pakken.

Het ASE-model is ontwikkeld als een uitbreiding van de Theorie van Gepland Gedrag van Ajzen en de Sociaal-Cognitieve Theorie van Bandura. Het model werd geïntroduceerd in de jaren 80 van de vorige eeuw en in de jaren ’90 verder uitgewerkt door een groep Nederlandse onderzoekers, waaronder Hein de Vries en Hans Brug. Het doel was om beter inzicht te krijgen in de determinanten van gezondheidsgedrag en effectieve interventies te ontwerpen om gedragsverandering te bevorderen.

Totstandkoming

Attitude: Gebaseerd op Ajzens Theorie van Gepland Gedrag, die stelt dat gedragsintenties worden gevormd door attitudes ten opzichte van het gedrag, subjectieve normen en waargenomen gedragscontrole.

Sociale invloed: Uitgebreid met componenten uit de Sociale Invloed Theorie, die benadrukt hoe de percepties van sociale normen en de invloed van belangrijke anderen het gedrag beïnvloeden.

Eigen effectiviteit: Ontleend aan Bandura’s Sociaal-Cognitieve Theorie, die het belang van zelfeffectiviteit benadrukt bij het uitvoeren van gedrag.
Door deze elementen te combineren, biedt het ASE-model een uitgebreidere verklaring voor waarom mensen bepaalde gedragingen aannemen of veranderen. Het model is empirisch getest en toegepast in verschillende gezondheidspromotieprogramma’s, zoals stoppen met roken, gezond eten en bewegen.