Arbeidsdeskundigen en AI: samen vooruit

Artificial Intelligence (AI) is niet langer toekomstmuziek. Het is hier, en het beïnvloedt ook het werk van arbeidsdeskundigen. Maar hoe zet je als arbeidsdeskundige AI verantwoord in? Deze vraag stelden we Linda Oosterheert van TNO en Fhaishel Ashraf van UWV.

In Werkwijs, de podcast van het AKC, spraken we hen over de inzet van AI in de arbeidsdeskundige praktijk. Zij waren als onderzoeker, respectievelijk arbeidsdeskundige betrokken bij het onderzoek Kansrijkheid van AI-ondersteuning voor methodisch en evidence-based werken van arbeidsdeskundigen. Dit artikel is een korte weergave van het gesprek.

Hoe AI arbeidsdeskundigen kan helpen

In alle sectoren van de arbeidsmarkt is de opkomst van AI voelbaar. ‘De populariteit van met name generatieve AI groeit’, aldus Linda, onderzoeker van de afdeling Data Science van TNO. ‘Daarmee bedoelen we AI die zelf content kan creëren, zoals tekst, beeld of geluid, op basis van patronen uit grote hoeveelheden data.’ Veel mensen houden zich bezig met de vraag hoe AI hun werk zal veranderen. De noodzaak om nu AI in te zetten is volgens districtsadviseur arbeidsdeskundige Fhaishel groot. ‘Er wachten zoveel mensen op hulp en er ligt een stapel werk. Daarom is het waardevol als we ons werk sneller en efficiënter kunnen uitvoeren.’ Volgens Fhaishel kan AI hier ondersteuning bieden. ‘AI kan mogelijk helpen onze dienstverlening beter af te stemmen op de behoefte van onze cliënten. Bovendien zou het administratieve taken kunnen verlichten, bijvoorbeeld door dingen samen te vatten.’

De verschillende vormen van AI

Generatieve AI-tools zijn populair, maar er zijn ook andere vormen van AI. ‘Die werken bijvoorbeeld op basis van logische regels, structuren en relaties die je handmatig erin stopt, zoals beslissingsregels of semantische systemen’, licht Linda toe. ‘De verschillende soorten AI hebben andere sterke en zwakke punten en leveren ook ander resultaat op. Daarom focust ons onderzoek op verschillende vormen van AI. Welke vorm past goed bij welke taak of doelstelling?’

Momenteel gebruiken arbeidsdeskundigen vooral generatieve AI, en vaak als tijdbesparingstool. Maar er kan meer, benadrukt Linda. ‘Kan AI ook de kwaliteit van het werk vergroten? En de methodische en evidence-based manier van werken ondersteunen en versterken? De wereld van AI is zoveel groter dan generatieve AI. Dat willen we juist in ons onderzoek benadrukken.’

Aandachtspunten bij het gebruik van AI

Een zorgvuldige inzet van AI begint voor professionals idealiter met het stellen van een aantal vragen aan jezelf. Welke vaardigheden zijn nodig om een taak goed uit te voeren? Beschikt AI of een specifieke AI-methode ook over deze vaardigheden? Linda specificeert: ‘Bij cognitieve vaardigheden als analytisch denken of logisch redeneren is AI heel goed toepasbaar. Maar als je inzoomt op het werk van arbeidsdeskundigen zijn affectieve vaardigheden als emoties en waarden en normen ook heel belangrijk. Je kunt je afvragen of je op die momenten AI wil inzetten. Dat gaat misschien ten koste van de menselijkheid in het werk.’

AI kan misschien snel een rapport samenstellen, maar dat rapport heeft levensbepalende consequenties voor de cliënt. ‘Dus je moet altijd blijven dubbelchecken of alles wel klopt wat AI zegt’, voegt Fhaishel toe. Ook moet de erkenning van de persoon en respect voor diens situatie in het werk gewaarborgd blijven. ‘Je moet altijd kunnen uitleggen hoe je tot een oordeel komt’, zegt Linda. ‘Bovendien laat AI harde data heel zwaar meewegen en neemt het verzachtende factoren en redeneringen van cliënten minder mee’, benadrukt Fhaishel. ‘Uiteindelijk is AI ondersteuning, geen eindbeoordelaar die de taken over kan nemen van de arbeidsdeskundige.’

Op een verantwoorde manier AI gebruiken

Linda en Fhaishel pleiten voor het combineren van AI-methoden voor het beste resultaat. ‘Misschien kom je dan wel tot een toepassing die het beste van beide werelden koppelt’, zegt Linda. Professionals hebben bovendien altijd te maken met de afgestemde kaders van een organisatie of bedrijf waarbinnen ze moeten handelen. Binnen deze marges is het aan de arbeidsdeskundige hoe AI ingezet wordt. ‘Of je met collega’s of met AI gaat sparren over het dossier van een cliënt is nog steeds een persoonlijke keuze’, onderstreept Fhaishel. ‘De voorkeur kan verschillen per persoon en per dossier.’

De grootste take-away van dit gesprek? Volgens Linda moet de mens altijd in controle blijven: ‘Iedereen moet vooral bewuste keuzes maken over wanneer ze AI toepassen.’ Fhaishel vult aan: ‘Gebruik vooral je integriteit. Je hebt te maken met mensen in een lastige positie die vragen om hulp. Laat dat je leidraad zijn.’

Werkwijs, de podcast van het AKC

De arbeidsmarkt staat onder druk. Werkgevers zoeken personeel, maar tegelijk vallen er steeds meer mensen uit. En wie wil werken, kan dat niet altijd zomaar. Hoe zorgen we ervoor dat mensen niet alleen aan het werk komen, maar ook gezond en met plezier aan het werk blijven?

In de podcast Werkwijs zoeken we antwoord op die vraag. We gaan dieper in op de praktijk van arbeidsdeskundigen, onderzoekers, werknemers en werkgevers. Samen verkennen we wat werkt bij het vinden, houden én hervinden van werk.

Luister de aflevering met Linda en Fhaishel en alle andere afleveringen via deze pagina of je favoriete podcastapp.