Verschillen maken het verschil: gelijke middelen, gelijke mogelijkheden?
Wat heeft iemand nodig om goed te kunnen functioneren in werk? Het antwoord op die vraag is voor iedereen anders. Tijdens de AKC-sessie van het NVvA-AKC Najaarscongres stond die gedachte centraal. Arbeidsdeskundigen ontdekten hoe de capabilitybenadering helpt om anders te kijken naar werk, re-integratie en de toekomst.
‘We zijn niet gelijk, maar wel gelijkwaardig.’ Met die boodschap raakte rapper Typhoon tijdens zijn optreden het uitgangspunt van de middagsessie van het AKC. Want hoe zorg je ervoor dat iedereen de mogelijkheid krijgt om mee te doen op de arbeidsmarkt als mensen verschillende behoeften hebben?
Van beperkingen naar mogelijkheden
Bij de capabilitybenadering draait het niet om de vraag wat iemand niet kan, maar om wat iemand belangrijk vindt en nodig heeft om dat te realiseren. Bijzonder hoogleraar Arbeidsdeskundigheid en inclusieve participatie Margot Joosen liet zien waarom dat onderscheid belangrijk is. Twee mensen kunnen dezelfde middelen krijgen, maar dat betekent niet dat ze ook dezelfde mogelijkheden hebben. Dat vraagt van arbeidsdeskundigen dat ze verder kijken dan iemands klachten. Wat kan en wil een cliënt? En wat werkt voor deze cliënt in deze situatie?
Liever voorkomen dan genezen
Hoe belangrijk maatwerk is, bleek uit verschillende onderzoeken. Arbeidsdeskundige Reny van Staalduine-Bekema vertelde over de overgang van studie naar werk voor mensen met neurodivergentie. De ondersteuning die iemand krijgt tijdens de studie is lang niet altijd aanwezig op de werkvloer. En wat tijdens een opleiding goed werkt, is op de werkvloer misschien niet voldoende. Door al vóór de overstap te onderzoeken wat iemand nodig heeft, kunnen problemen mogelijk worden voorkomen.
Margot besprak verschillende onderzoeken over re-integratie na ziekte of letsel. Ook daar liggen kansen voor eerdere ondersteuning. Onderzoek laat zien dat werkenden behoefte hebben aan tijdige informatie over hun mogelijkheden om weer aan het werk te gaan. Arbeidsdeskundigen kunnen daarin een belangrijke rol spelen, mits ze op tijd betrokken worden.
Bekendheid vergroten
In reactie op deze presentaties kwam een belangrijke vraag uit de zaal: ‘Wie zorgt ervoor dat die arbeidsdeskundige wordt ingeschakeld? Als iemand thuis van een keukentrapje valt, is dat geen kwestie voor de werkgever en komen arbeidsdeskundigen mogelijk helemaal niet in beeld.’ Margot erkende dat dit een bekend vraagstuk is. Het uitdragen van de meerwaarde van preventieve inzet van arbeidsdeskundigen vergroot de bekendheid. En draagt dus bij aan de mogelijkheid om eerder in beeld te komen. Tanja Kroes stond in de foyer met een wetenschapsposter over onderzoek naar de aandacht voor werk vóór diverse medische ingrepen. Situaties waarin werk niet altijd een gespreksonderwerp is. De resultaten van dat onderzoek zijn veelbelovend.
En wat als werk verandert?
Toekomstonderzoeker Lilian de Jong van de Stichting Toekomstbeeld der Techniek nam de deelnemers mee naar de toekomst van contact. Kunstmatige intelligentie kan ons werk gemakkelijker maken, maar beïnvloedt ook hoe we met elkaar omgaan. Ze ging in op de tegenstelling tussen algoritmisch contact, waarbij algoritmen ons contact sturen en beïnvloeden, en zelfsturend contact, waarbij je zelf meer kan bepalen. Meer technologische ondersteuning betekent niet automatisch dat iedereen daar beter van wordt. Waar de één baat heeft bij slimme digitale hulpmiddelen, hecht de ander meer waarde aan zelfstandigheid. Lilian liet zien dat de toekomst pluriform is. Er zijn altijd goede en minder goede kanten. Door na te denken over de toekomst, kunnen we vandaag bewustere keuzes maken.
Doe de Nationale ToekomstcursusOpent in een nieuwe tab:
Onder leiding van Amber Kersten dachten deelnemers in de zaal daarna zelf na over hoe ze mensen meer grip kunnen geven op een onzekere arbeidsmarkt. Niet door vóór hen te bepalen wat ze nodig hebben, maar door samen mogelijkheden te verkennen. Wanneer heb jij voor het laatst iemand grip gegeven? Verschillende aanwezigen deelden hun ervaringen.
Wat neem jij mee?
Aan het einde van de middag vertaalden deelnemers hun inzichten naar eigen tegeltjeswijsheden. Een daarvan vatte de bijeenkomst treffend samen: ‘De verscheidenheid aan bloemen maakt de mooiste boeketten.’
Een mooie herinnering aan de boodschap van Typhoon én de capabilitybenadering. Verschillen in inzetbaarheid zijn er nu eenmaal. De kunst is om ze te herkennen en met iemand te ontdekken wat diegene nodig heeft om tot zijn recht te komen. Nu én in de toekomst.